Het rijk van den Kanon-koning

S. S. C.
1876 De Economist  
de Exposition d'hygi~.ne et de sauvetage dlt ja~r to Brussel ge-houden~ zal menig bezoeker gewis met belangstelling hebben stilgestaan bij de tafel met zoogenaamd Nem'enberger speelgoed~ en bij den eersten aanblik~ wellicht met een glimlach op de lippen~ gevraagd hebben: , war meet dot speelgoed hier doen?" De vertegenwoordiger van Duitschland zal hem dan spoedig met de meeste voorkomendheid de ware beteekenis van dot speelgoed hebben uiteengezet, en .tot nadere toelichting een gesehrif~je
more » ... en gesehrif~je hebben aangeboden ~ ten titel voerende : , lCroldfahr~seinrichtungen der Fried. Krupp'schen Gusslahlfabrik zu Essen zum JBe,ten ihro" ~drbeiter." De inhoud van dat boekje komt ons belangrijk genoeg voor~ om er hier een uittreksel van te leveren. De stad Essen is gedurende een reeks van duizend jaren zoo ]angzaam in bevolking toegenomen~ dat zij in den aanvang dezer eeuw niet meer dan 3000 inwoners telde~ die in landbouw en veeteelt een matig bestaan vonden. De sehatten~ die de stad in haren bodem verborg~ waren aan de inwoners maar weinig bekend en werden door hen sehaarseh geexploiteerd: men delfde teen meet veer huiselijk gebruik, dan als tak van nijverheid. De toepassing van den stoom op de nijverheid braeht verandering. Die reusachtige kraeht wag ook bier her middel tot vermeerdering der welvaart. De sehatten der aarde werden daardoor snel en gemakkelijk te voorschijn gebracht. De rustige landbouwer werd mijndetver. Met koortsigen ijver begon hij den grond van zijn sehat te berooven. De waarde van den grond vermeerderde bij den dag en daarmede de rijkdom zijns bezitters. Overal ont-sLonden nieuwe bergwerken, men drong al dieper en dieper door in de aarde en naast den mijnbouw ontwikkelde de ijzerindustrie. De ¢oenmalige arbeidskraehten bleken alzoo onvoldoende te zijn; yerhoogde loonen d0den van alle deelen van Duitschland een stroom V66r alles moest gezorgd worden~ voor betere~ gezonde en ruime woningen. DE BRA~.WEER (*).
doi:10.1007/bf02209986 fatcat:itbaywhaybenxia3zk3w5vjdgm