Problemy metodologiczne w badaniach nad Celtami i celtyckością

Michał Norbert Faszcza
2015 Studia Europaea Gnesnensia  
For the past 20 years, Celtologists have lively debated the criterion of "Celticness". This debate is a reflection of the general trend in the transformations taking place in the studies of barbarian peoples, resulting primarily from the use of new tools of interpretation, which are typical of cultural anthropology and sociology. The author attempts a critical verification of theories advanced to date, while at the same time suggesting his own definition of "Celticness" which in the main relies
more » ... in the main relies on the rejection of erroneous division into Q-Celtic and P-Celtic languages, as well as Gustaf Kossinna's research method, which still persists in the literature of the subject. STUDIA EUROPAEA GNESNENSIA 11/2015 · IDEE 56 W ciągu ostatnich 20 lat w obrębie badań celtologicznych (tzw. Celtic Studies) doszło do prawdziwej "rewolucji naukowej", porównywalnej tylko z sensacyjnymi odkryciami z połowy XIX w. Tym razem jednak powodem poruszenia nie były nowe znaleziska archeologiczne, lecz opublikowana w 1992 r. książka autorstwa Malcolma Chapmana 1 . Amerykański naukowiec całkowicie zdruzgotał bowiem mit celtyckiego 2 pochodzenia współczesnych narodów zamieszkujących Wyspy Brytyjskie, wykorzystując do tego narzędzia badawcze typowe dla socjologii oraz antropologii kulturowej. Wywołało to gorącą dyskusję poświęconą wyznacznikom "celtyckości" 3 , w której głos zabrali wszyscy liczący się celtolodzy. Decydujący cios przekonaniu o celtyckości Brytanii zadał kilka lat później Simon James, kładąc główny nacisk na analizę procesu kształtowania się kryteriów przynależności do "celtyckiego kręgu kulturowego" 4 . W tym samym czasie podobne działania podjął John Collins 5 . W tym miejscu warto nadmienić, że wspomniana "rewolucja naukowa" stanowi potwierdzenie ogólnej obserwacji Thomasa Kuhna, że tego typu procesy rzadko kiedy wynikają z pojawienia się nowych, przełomowych odkryć, lecz zazwyczaj ze zmiany założeń ontologicznych autorów, przekładającej się na stosowaną przez nich metodologię badań 6 . Narodziny romantyzmu, oraz ściśle z nim związanych koncepcji nacjonalistycznych, przyczyniły się na Wyspach Brytyjskich do poszukiwania przez szkockich, walijskich i irlandzkich antykwarystów elementów tradycji, które można byłoby przeciwstawić angielskiej dominacji kulturowej. Były to najczęściej dociekania pozbawione solidnych podstaw naukowych, na co wskazywali wielokrotnie James i Collins. Formułowane przez nich zastrzeżenia zostały dodatkowo potwierdzone badaniami genetycznymi przeprowadzonymi przez Stephena Oppenheimera, które ostatecznie wykluczyły "celtyc-1 M. Chapman, The Celts. The Construction of a Myth, New York 1992. 2 W niniejszym artykule termin "Celtowie" jest stosowany zamiennie z "Galowie", zgodnie z tym, co pisał na ten temat Gajusz Juliusz Cezar (Caes., Bell. Gall., 1.1.1). 3 Pod pojęciem celtyckości autor rozumie zespół cech, przy uwzględnieniu których dana społeczność może zostać współcześnie zaklasyfikowana do galijskiego kręgu kulturowego. Należy przy tym podkreślić, że nie opracowano dotąd ich spójnego katalogu, o czym autor wielokrotnie wspomina w dalszej części artykułu, w związku z czym termin ten będzie pojawiał się w różnych kontekstach, w zależności od opisywanego nurtu interpretacyjnego.
doi:10.14746/seg.2015.11.3 fatcat:m3h5ckemnbektezlqqq6wxc4ma