Benâî ve Mûsikî Risalesinde Makam Kavramı
BENÂÎ AND THE CONCEPT OF MAKAM (MODE) IN MUSICAL RİSALA

Gamze Köprülü
2016 rast müzikoloji dergisi  
ÖZET 15. yüzyıl için tarihi kaynak özelliği taşıyan Mûsikî Risâlesi Herat Türklerinden olan Benâî tarafından h.888/ m. 1483 yılında Farsça olarak kaleme alınan ve Türk mûsikîsi konularını işleyen bir nazariyat kitabıdır. Benâî eserinde tel bölünmeleri, makâm (devirler), âvâzeleri, şu'beler başta olmak üzere birçok nazariyat konusuna yer vermiştir. Çalışmada esas aldığımız konu risâle içerisinde yer alan makâmlar konusudur. Benâî eserinde meşhur on iki devir üzerinde durmuştur. Bu devirleri özel
more » ... . Bu devirleri özel daireler yerine kendi hazırladığı bir tablo üzerinde ebced sembolleri ile göstermeyi tercih etmiş ve tabaka birleşimleri ile açıklamıştır. Bu on iki devri anlatırken önce müellifin verdiği şekil ile ardından konunun daha rahat anlaşılması için Arel-Ezgi-Uzdilek nazariyatı üzerinden gösterdik. Safiyyüddîn-i Urmevî, Abdülkâdir Merâgî ve Alişah b. Hacı Büke gibi önemli isimleri eseri içerisinde zikreden ve referans olarak kullanan Benâî için sistemci okulun takipçileri arasında olduğunu söyleyebiliriz. Çalışmadaki amacımız, tarihi kaynak niteliği taşıyan bu eseri araştırmacılara tanıtarak mûsikî literatürüne kazandırmaktır. ABSTRACT Being a historical source since the 15th century, Musical Risâla is a theoretical work written in Persian language by Benâî, who is a Turkish man from Herat, in 888 (Islamic calendar)/1493 (Gregorian calendar). Benâî mentioned a variety of theoretical topics in his work such as string divisions, cycles (modals), âvâze, and şu'be. In this study, we focused of cycles (modes) in the risâla. Benâî emphasized famous twelve cycles in his work. He preferred to show these cycles through numerical symbols on a table prepared by himself instead of special cycles, and he explained them using layer combinations. While explaining these twelve cycles, we first showed them on the tables of the author, and then demonstrated them through the theory of Arel-Ezgi-Uzdilek so that it could be understood more easily. Referencing and mentioning important characters such as Safiyüddîn-i Urmevi, Abdülkâdir Merâgî and Alisah b. Hacı Büke in his work, it can be said that Benâî was one of the followers of the systematic school. Our aim in this study is to introduce this historical source book to the researchers and music literature.
doi:10.12975/rastmd.2016.04.01.00071 fatcat:oqycapaln5d3jpuq5lhb6a75xi