MALİ KURALLAR: TÜRKİYE DEKİ UYGULAMALAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Mehtap KARAYAZI
2017 Journal of International Social Research  
Özet Bu çalışmada amaçlanan belediyelerde mali denetimin fonksiyonelliğinin iç mali denetim ve dış mali denetim sınıflandırmasına uygun olarak değerlendirilmesidir. Bu amaçla yapılan değerlendirmede belediyelerde iç mali denetimin etkinliği; belediye meclisince gerçekleştirilen denetim, belediye başkanı tarafından gerçekleştirilen denetim ve iç denetçilerce gerçekleştirilen denetim açısından; dış mali denetimin etkinliği; İçişleri Bakanlığının denetimi, TBMM tarafından yapılan denetim ve mali
more » ... n denetim ve mali hesapların yargısal denetimi açısından ele alınmıştır. Değerlendirme sonuçlarına göre belediyelerde mali denetim sisteminin kapsam ve nitelik açısından yetersiz olduğu sonucuna ulaşılmış; yetersizliğe sebep olan unsurlar ortaya koyulmuştur. Abstract The purpose of this study is to evaluate the functionality of the financial audit in municipalities in accordance with the internal financial audit and external financial audit classification. For this purpose the effectiveness of internal financial auditing has been discussed in terms of the audit carried out by the municipal council, by the mayor and by the internal auditors; the effectiveness of external financial audit has been discussed in terms of the Ministry of Interior Audit, TGNA Audit and Turkish Court of Accounts Judicial Audit. According to the results of this evaluation, it is concluded that the financial audit system in municipalities is insufficient in terms of scope and quality; the factors causing the insufficiency have been revealed. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 33, Ekim 2018 E.Şahin İpek 62 Bu çalışmanın konusunu oluşturan belediyeler yerel yönetim birimlerinden biridir ve 2016 yılı itibariyle nüfusun önemli bir kısmının belediye sınırları içerisinde yaşamasından gerçeğinden hareketle en önemli yerel yönetim birimi olarak kendisini göstermektedir. Ülkemizde belediyeler, 5393 sayılı Belediye Kanunu'na tabi il, ilçe ve belde belediyeleri ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'na tabi büyükşehir ve büyükşehir ilçe belediyelerinden oluşmaktadır. Çalışmada kullanılan "belediye" kavramı, aksi belirtilmedikçe, her iki kanuna tabi belediyeleri kapsamaktadır. Ülkemizde belediyelerin mevzuatını düzenleyen kanunlar, genel yönetimin bir parçası olarak belediyelerde 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun (KMYKK) öngördüğü yeni mali yönetim ve denetim anlayışını uygulanmasını sağlayan düzenlemeleri de beraberinde getirmiştir. 2003 yılı sonunda kabul edilen 5018 sayılı KMYKK, genel yönetim kapsamındaki tüm kamu idarelerinde bütçe ve muhasebe birliğinin sağlanması, kamu maliyesinde şeffaflığın ve etkinliğin arttırılması ve AB uygulamaları ile uyumlu bir mali yönetim ve kontrol sistemi oluşturulması amacıyla hazırlanmıştır. Kamu kaynaklarının hesap verme sorumluluğu ve mali saydamlık ilkeleri doğrultusunda etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını sağlamak üzere, 5018 sayılı KMYKK ile kamu idarelerinin hazırlayacakları stratejik planlarla uyumlu ve performans programlamaya dayalı performans esaslı bütçeleme sistemine ve yeni bir denetim sistemine geçilmiştir. Ayrıca bütçe türleri uluslararası standartlara göre yeniden belirlenerek uluslararası karşılaştırmalar yapılabilmesine imkan sağlamış ve kamu idarelerinin bütçeleri üç yıllık bir perspektife oturtulmuştur (Mutluer ve Öner, 2010a: 201). Bu sayede kamu mali yönetiminde etkinliğin ve etkililiğin arttırılması, sonuç olarak da kamuda tasarrufun artarak mali alan yaratılmasına önemli katkıların oluşturulması beklenmektedir (Nangır ve Kıral, 2014: 325). Bu çerçevede 5018 sayılı KMYKK'nun bütün olarak uygulamasına geçildiği 2006 yılından itibaren belediyeler, diğer yerel yönetimler gibi bütçelerinin hazırlanması, onaylanması, uygulanması ve denetiminde 5018 sayılı Kanun ve varsa kendi kuruluş kanunlarında yazılı esaslara göre hareket etmektedir. Belediyelerde mali denetimin işleyişini ve fonksiyonelliğini konu alan bu çalışmanın ilk bölümünde ülkemiz belediyelerinin nicelikleri ile kullandıkları kaynağın miktarı ve bileşenleri açısından idari ve mali yapıdaki yeri hakkında bilgilere yer verilmiş, ardından yer verilen ikinci bölümde belediyelerde mali denetim sistemi ve fonksiyonelliği iç mali denetim ve dış mali denetim sınıflandırmasına uygun olarak tartışılmıştır. BELEDİYELERİN İDARİ VE MALİ YAPI İÇİNDEKİ YERİ BAKIMINDAN MALİ DENETİMİN ÖNEMİ Yerel yönetimler devletin var olmasıyla ortaya çıkan yönetim birimleri olmakla, merkezi yönetimle birlikte tarihsel ve politik faktörler yanı sıra ekonomik ve mali faktörler çerçevesinde varlıklarını sürdürmekte ve üniter veya federal ülkelerin idari ve mali yapılanması içerisinde yerini almaktadır. Ülkemiz idari yapılanması da merkezden yönetim ve yerinden yönetim ilkesi esası çerçevesinde belirlenmiş; yer yönünden yerinden yönetim ilkesine göre oluşturulmuş yerel yönetim kuruluşları, ülkemizde, belediyeler, büyükşehir belediyeleri, il özel idareleri, köyler ve mahalli idare birliklerinden oluşmaktadır. Günümüzde yerel yönetimlerin demokratik değerleri geliştirmesinin yanı sıra yerel nitelikli kamu hizmetlerini merkezi idareden daha etkin şekilde yerine getirebilecekleri ve ekonomik kalkınmaya katkı sağlayabilecekleri kabul edilir (Ulusoy ve Akdemir, 2017: 25). Ülkemiz yerel yönetim sistemi içerisinde belediyeler hizmet sunduğu nüfusun oransal büyüklüğü ve mali yapı içerisinde kullandığı kaynakların miktarı açısından ele alındığında faaliyet süreçleri içerisinde her türlü çağdaş usul, yöntem ve ilkelerden yararlanmak zorunda olan kuruluşlardır (Dulupçu ve Acar, 2009: 355). Bir yönetim aracı olarak mali denetim de bu kapsamda değerlendirilmelidir. Mali denetim, kamu mal ve hizmetleri, kamu harcamaları, kamu gelirleri ve kamu mal varlığının mali mevzuatın ve maliye biliminin önceden belirlediği amaç ve kurallara uygunluğunu araştırır. Maliye bilimi geliştikçe, amaç ve kurallar da değişip gelişecektir. Dolayısıyla, gelir, gider, malvarlığı ve hizmetin mevzuata uygunluğu yanı sıra, planlanan ile gerçekleşenin karşılaştırılması, amaca ulaşmayı geciktiren veya engelleyen unsurların saptanması, gerekli önlemlerin zamanında alınması amacıyla hukuki kriterler ile birlikte iktisadi kriterler de gerekir (Altuğ, 2000: 7, 9). Buna göre denetimde amaçlananlar; i) Kamuoyunun bilgilendirilmesi, ii) Kamu kaynaklarının kullanma yetki ve sorumluluklarının mevzuatla belirlenen esaslara uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin belirlenmesi, iii) Kamu kaynaklarının toplumun öncelikli bulduğu hizmetlere yönlendirilmesi, hizmet üretiminde verimlilik ve etkinliğin Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 33, Ekim 2018 E.Şahin İpek
doi:10.17719/jisr.2017.1708 fatcat:ne53ipentjdjnbmszrejyst35e