Vaderlandse weelde op de kaart gezet. Belgische botanici, wetenschappelijke ijver en nationale motieven

A. Stynen
2006 BMGN: Low Countries Historical Review  
Vaderlandse weelde op de kaart gezet. Belgische botanici, wetenschappelijke ijver en nationale motieven 1 ANDREAS STYNEN Historisch onderzoek naar de wisselwerking van (natuur)wetenschappen en natie is van recente datum. Ongetwijfeld valt dit te verklaren vanuit de wijdverspreide overtuiging onder wetenschappers dat zij met hun onderzoek aan universele idealen van ontdekking en vooruitgang bijdragen. Nog in 1970 verwees wijsgerig antropoloog Cornelis de Deugd in zijn inaugurale rede aan de
more » ... le rede aan de Vrije Universiteit te Amsterdam met misprijzen naar de collectieve ontsporing van het Duitse geleerde gilde in de twee decennia tussen 1925 en 1945. Door zich met 'primitieve gevoelens die opkolken uit de bevolking' in te laten hadden de Duitse vorsers voorname principes verraden en alle deontologie met voeten getreden. 2 Wetenschap hoorde wars van alle politiek te zijn en grensoverschrijdend in opzet en uitvoering. Later kwam echter het besef dat wetenschappers niet immuun zijn voor de sociale en culturele context waarin ze hun onderzoek verrichten. Omstreeks 1990 groeide het inzicht dat voor bepaalde historische periodes ook een nationale inslag in wetenschappelijk onderzoek minder een per definitie verwerpelijke en maligne aberratie als wel een bijna te verwachten factor kon zijn. Sindsdien kan de relatie tussen wetenschap en nationalisme op toenemende historische belangstelling rekenen, en dit zowel van de kant van wetenschapshistorici als van zij die het nationalisme en zijn verleden bestuderen. 3 Al snel bleek de relatie tussen beide factoren uiteenlopende gedaanten te kunnen aannemen. In een baanbrekende studie over de rol van nationaliteit bij de toekenning van Nobelprijzen onderscheidde Elisabeth Crawford drie types wetenschappelijk nationalisme, op basis van de graad van autonomie van de natie waarin vorsers actief waren. 4 Concreet historisch onderzoek naar de negentiende eeuw concentreerde zich echter hoofdzakelijk op twee terreinen. ANDREAS STYNEN 680 1 Met dank aan Raf de Bont, Jo Tollebeek, Geert Vanpaemel, Wim Veraghtert en de redactie van de BMGN voor de suggesties bij het tot stand komen van deze tekst. 2 D. de Deugd, Nationalisme en wetenschap. Rede uitgesproken bij het aanvaarden van het ambt van buitengewoon hoogleraar in de wijsgerige antropologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam (Amsterdam, 1970) 15-16, 21. 3
doi:10.18352/bmgn-lchr.6525 fatcat:7lntysll3remjitl774ub2ok7i