Military Ranks and Titles From Old Turkic to Middle Turkic
Eski Türkçeden Orta Türkçeye Askeri Rütbe ve Unvanlar

Fikret Turan
2018 Istanbul University Faculty of Letters Journal of Turkish Language and Literature  
ÖZET Bu çalışmanın amacı Türkçenin ilk yazılı belgeleri olan Köktürk Yazıtları ile devamında oluşan Eski Uygurca ile yazılmış Eski Türkçe dönemi metinlerde askeri-idari rütbeler ile unvanların neler olduğunu belirlemek ve bu rütbe ve unvanların İslami dönem Türk lehçeleri olan Karahanlı, Harezm-Kıpçak ve Çağataycadan oluşan Orta Türkçe metinlerinde nasıl bir değişime uğradığını incelemektir. Bu bağlamda, büyük çoğunluğu Türkçe kökenli rütbe ve unvanlardan oluşan Eski Türkçe metinlerinde sınırlı
more » ... etinlerinde sınırlı sayıda Çince, Sanskritçe ve İrani dillerden geçen kelimelerin bulunduğu görülür. Türkçenin İslam medeniyeti içinde oluşturduğu ilk edebi metni olan Kutadgu Bilig'in yazıldığı Karahanlıca dönemiyle Arapça ve Farsça rütbe ve unvanların Türkçeye girdiği ve bu durumun 14-15. yüzyıllarda yazılmış Harezm ve Kıpçak dönemi metinlerde iyice belirginleşerek Eski Türkçe birçok rütbe ve unvanı unutturduğu gözlemlenir. 15. yüzyılın ikinci yarısında klasik bir edebiyat dili haline gelen Çağatay Türkçesinde Arapça ve Farsçanın yanı sıra Moğolcadan geçen birçok rütbe, unvan ve askeri sınıf ve görev ismi yaygınlık kazanır ve oldukça gelişmiş bir askeri terminolojiye dönüşür. ABSTRACT This study determines the military-administrative ranks and titles in Old and Middle Turkic texts beginning with the Köktürk Inscriptions, monuments bearing the first known Turkic written alphabet and the Old Uighur documents created afterwards. It also aims to demonstrate how this system of military ranks and titles was transformed in Karakhanid, Khwarezm-Kipchak and Chaghatayid Turkic as the idioms of the first Islamic period of Turkic. In this context, it is established that in Old Turkic, the majority of the ranks and titles were of Turkic origin and only a limited number of the related vocabularies were of Chinese, Sanskrit and Iranian. This situation changed as Arabic and Persian words appeared in Kutadgu Bilig (11 th century) for the first time as the first literary Islamic-Turkic work and as their number grew and replaced many Old Turkic ranks and titles in the following Khwarezm-Kipchak period during the 14-15 th centuries. In addition to Arabic and Persian loanwords, many Mongolian words were also used in Chaghatay Turkic, which became an advanced literary Turkic idiom in the second part of the 15 th century, and all these lexical items consequently created a rich military terminology in that period.
doi:10.26650/tuded424587 fatcat:fbymqif77jhofahnfesavcchri