Practical application of health literacy tests at the primary level of health care
Praktična primena testova za ispitivanje zdravstvene pismenosti na primarnom nivou zdravstvene zaštite

Sandra Joković, Divna Kekuš, Biljana Mijović
2019 Sestrinska reč  
UVOD Iako je pismenost jedna od osnovnih pretpostavki razvoja svakog pojedinca i svakog društva [1] , podaci međunarodnih organizacija poput UN-a, UNESCO-a, OECD-a, EU i dalje ukazuju na veliki procenat nepismenog odraslog stanovništva i djece širom svijeta [2, 3, 4, 5, 6] . Prema podacima UNESCO-a stopa pismenosti odraslog stanovništva u svijetu kreće se oko 82%, s tim da postoje značajne razlike u pismenosti stanovništva zavisno od regije svijeta koja se posmatra [2] . I podaci Svjetske
more » ... daci Svjetske fondacije za pismenost iz 2015. godine ukazuju na veliki procenat nepismenog odraslog stanovništva i dece širom svijeta. Prema njihovim navodima čak 796 miliona ljudi širom sveta ima poteškoće u čitanju i pisanju. Zanimljiv je i podatak da iako se iz godine u godinu smanjuje broj nepismenih mladih osoba, ne smanjuje se i broj nepismenih mladih žena. Čak njih 54 miliona od ukupno 76 miliona živi u samo devet zemalja sveta [5] . Zemlje Evropske unije kontinuirano prate i pridaju veliki značaj podizanju elementarne pismenosti evropskog stanovništva. Podaci istaživanja iz ovih zemalja i dalje ukazuju na veliki procenat nepismenog odraslog stanovništva i djece [6] . Istraživanja u ovim zemljama su pokazala i da svaki peti Evropljanin mlađi od 15 godina, a slično je i sa odraslima, ima teškoće u čitanju i pisanju [1] . Stoga je u zemljama Evropske unije postavljen cilj da se do 2020. godine smanji broj dece sa teškoćama u čitanju, pisanju, kao i razumevanju pročitanog na manje od 15% [1]. Prema rezultatima popisa stanovništva, domaćinstva i stanova sprovedenog 2013. godine u Republici Srpskoj ima 4,27% nepismenih stanovnika. Bez ikakvog obrazovanja je čak 58.651 stanovnik, a sa nepotpunim osnovnim obrazovanjem je 97.022 [7] . Podaci o obrazovanju stanovništva u našoj zemlji su svakako zabrinjavajući, s obzirom na činjenicu da većina medicinskih tekstova nije prilagođena nivou obrazovanja našeg stanovništva [8, 9] . Nešto više od trećine stanovništva u Republici Srpskoj nije obrazovano, ima nepotpuno osmogodišnje ili ima završeno samo osmogodišnje obrazovanje [7] . Shodno tome, zdravstveni radnici u toku pružanja zdravstvene zaštite treba da pristupe individualno svakom pacijentu, istovremeno vodeći računa i o nivou njihove zdravstvene pismenosti [10]. ZNAČAJ ISPITIVANJA ZDRAVSTVENE PISMENOSTI NA NIVOU OPŠTE POPULACIJE Važnost socijalnih determinanti i zdravlja izuzetno je naglašena u vremenu kojem živimo. Tako, socijalne determinante zdravlja kao što su nezaposlenost i niski prihodi imaju glavnu Medicinski fakultet Foča, Katedra za zdravstvenu negu 2 Visoka zdravstvena škola strukovnih studija u Beogradu APSTRAKT Prema Svetskoj zdravstvenoj organizaciji kvalitetna komunikacija je jedna od pet veština koje su neophodne individui za zdrav i sretan život, a znanja i umeća kvalitetne komunikacije su preduslov kvalitetnog delovanja za mnoge profesije. Kako bi zdravstveni radnici mogli da prilagode zdravstvenu komunikaciju individulno svakom pacijentu i da obezbede visoko kvalitetnu zdravstvenu zaštitu, neophodno je da imaju uvid u stanje zdravstvene pismenosti svojih korisnika. S obzirom na veliki procenat zdravstveno nepismenog stanovništva širom sveta, i u našoj zemlji neophodno je sprovesti istraživanja zdravstvene pismenosti nekim od prilgođenih mernih instrumenata. KLJUČNE RIJEČI: Zdravstvena pismenost, instrumenti za procenu zdravstvene pismenosti, primarna zdravstvena zaštita. ABSTRACT According to the World Health Organization, quality communication is one of the five skills that individuals need for a healthy and happy life, and the knowledge and skills of quality communication are a prerequisite for quality action for many professions. In order for healthcare professionals to tailor health communication to each patient individually and to provide high quality healthcare, it is essential that they have an insight into the health literacy status of their users. Given the large percentage of the illiterate population around the world, it is necessary to conduct health literacy research in some of our adapted measuring instruments in our country as well. KEY WORDS: Health literacy, health literacy assessment instruments, primary health care.
doi:10.5937/sestrec1979025x fatcat:pnbtg5juavb4tplqgm7rgqvns4