Stanisław Tarnowski as a researcher in the history of political thought

Krzysztof Koehler
2020 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis | Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia  
Krzysztof Koehler uniwersytet kardynała stefana wyszyńskiego w warszawie orCid 0000-0002-5189-2454 Stanisław Tarnowski jako badacz dziejów myśli politycznej "W wieku XVI naród jest pełen politycznych dążności i sił (choć jedne nie są dość jasne ani drugie dość sforne), toteż literatura dąży, wskazuje drogi, radzi, reformuje. W wieku XVII ona widzi i rozumie, że jest źle, ale prawie nie radzi, tylko załamuje ręce i lamentuje, pod koniec wieku przez konserwatyzm szlachecki dochodzi do utraty
more » ... odzi do utraty wrodzonego, zwierzęcego instynktu zachowania życia, dowodzi i cieszy się, że wszystko jest dobrze, że brak skarbu i wojska jest warunkiem siły i pomyślności Rzeczypospolitej, dochodzi wreszcie do zwątpienia i zobojętnienia, do sceptycyzmu i cynizmu brzydkiego, kiedy mówi, że nic radzić ani robić nie warto, bo choć wszystko jest najgorzej, poradzić na to nie można, a cokolwiek robić by się chciało lub próbowało, wszystko to tylko na gorsze złe się obróci" 1 . Stanisław Tarnowski miał określone poglądy polityczne i -jak wiadomostosunkowo dobrze wyrobione zdanie na temat szlacheckiej rzeczypospolitej i ze swymi zarówno politycznymi poglądami, jak i z wyrażaniem swego zdania na temat szlacheckiej Polski nie kryje się w swoim dziele, o którym przypadło mi mówić. Czytam Pisarzy politycznych wieku XVI od lat, ale nigdy w całości, przyznaję, może dopiero teraz pierwszy raz, zważywszy na okoliczności jubileuszowe zdobyłem się na odwagę lektury całościowej. Stąd zapewne moje uwagi o tym ogromnym dziele będą nacechowane jakimś rodzajem emocjonalności. Postaram się w tym tekście rozważyć kwestię metodologii postępowania badawczego przyjętej przez Tarnowskiego w jego fundamentalnej rozprawie. A ponadto zastanowię się nad znaczeniem tej pracy dzisiaj, kiedy nasza nauka o dziejach polskiej myśli politycznej znacznie jest -w stosunku do czasów Tarnowskiego -wzbogacona (zarówno ideowo, ilościowo jak i pod względem obowiązujących w badaniach metodologii). Lecz nim to nastąpi, warto może podać podstawowe informacje o pracy. Dla porządku mówiąc: praca ukazała się w roku 1886, jak głosi karta tytułowa: Nakładem autora, sygnowanym przez Akademię Umiejętności, jej Wydział Filologiczny. Dzieło pierwotnie (z racji obszerności zapewne) ukazało się w dwóch 1 S. Tarnowski, Pisarze polityczni XVI wieku, wstępem i przypisami opatrzył B. Szlachta, Kraków 2000, s. 927-928.
doi:10.24917/20811861.17.7 fatcat:33degaeywrf57h27v3gsign7xu