Klâsik İslâm Edebiyatında Hiciv ve Mizahın Yöntemleri

Hasan ÇİFTÇİ
1999 Journal of Turkish Research Institute  
a önce ilk makalede hiciv ve hezelin klasik İsliim edebiyatındaki seyri ısaca verilmiş ve konuyla ilgili bir takım kavramların tanımları üzerinde durmaya çalışılmıştı. İkinci makalede hiciv ve hezele zemin hazırlayan veya şair ve edibi bu yola sevkeden psikolojik ve sosyolojik nedenler izah edilmeye çalışıldı. Bu yazıda da hiciv ve hezelin nitelikleri, şair ve ediplerin bu sanatı icra ederken baş vurdukları yöntemler özetlenmeye çalışllacaktır 1 • Hicvin Türleri: Nitelik ve hedef açısından
more » ... edef açısından hiciv ve mizaha baktıgımız zaman bunların bazan kişiseloldugu, daha açık bir ifadeyle bu nitelikteki yazılarda herhangi bir şahs hedef alınarak onun fiziki, ahlakı, makam ve mevkisi yahut soyu ve ırkı eleştirildigi ve bu hususlardaki kusurları -dogru ya da yanlışorta yere serildigi görülür. Hicvin bir kısmı da siyası oldugu görülür. İsliim'da bunun tarihçesi Hz. Ali ile Muaviye'nin hilafet mücalesine kadar uzanır. Kısacası rakip siyesi hizip ve grupların yahut onların propagandacı şairlerinin birbirlerini lıicvetmeleri bu kısma girer. Hicvin bir kısmı da rakiplerin dinlerine yönelik olarak yapıldıgı izlenir. Dinı ve mezhebı duyguları güçlü bir sanatkarın batıl gördügü başka din ve mezheplere mensup kişileri, inançları ve hareketlerini eleştirmesi tarihi, belki de ilk insanların dönemlerine kadar gider. Hz. Peygamber zamanında müşrik ve Müslüman şairler arasında böylesi bir mücadelenin var oldugunu lıekes bilmektedir. Hicvin bir çeşidi de toplumsal bir nitelik taşır. Bu tür hiciv, geçmişi ihtişamlı bazı toplumlarda sosyal, siyasal, iktisadı ve ahlaki çöküntünün ve yozlaşmarun meydana geldigi sıralarda en parlak dönemini yaşar. Genelde hedefi toplumdur, zalim ve baskıcı yöneticilerdir, ahlaki yozlaşmayı sağlayan yasa ve kurallardır, adet ve geleneklerdir, kötü ekomidir, fitne kaynagı ka-Atatürk Üniversitesi Fen Edebiyat Fak. ögn. Üyesi. Bu konu daha geniş olarak başka bir yerde incelenecektir.
doi:10.14222/turkiyat219 fatcat:r5op3ujum5hy3g3ypeexrmuyqi