Jana Cieszkiewicza "Pogląd w niektórych przedmiotach" - wspomnienia czy traktat moralizatorski?

Anna Soszyńska
2020 Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi  
Artykuł ukazuje fenomen książki powielanej rękopiśmiennie w wieku XIX na przykładzie "Poglądu w niektórych przedmiotach, czyli Dziennik J. C. Paupera" . Tekst został napisany w 1886 r. przez Józefa Cieszkiewicza (ur. ok. 1850 r.), organistę z małej wsi-parafii pod Mławą, i powielany przez autora w kilku egzemplarzach – do dzisiaj zachowała się tylko jego jedna rękopiśmienna kopia, licząca 264 strony. Analizując treść "Poglądu..." – "dziennika" pisanego dla rozrywki, pojmowanej jako zabawa
more » ... j jako zabawa intelektualna i pożyteczne zajęcie; zawierającego relację "nie tylko [...] sam o sobie" ale i opis "powszechny o wielu ludziach i instytucjach" m.in. zaboru rosyjskiego (Królestwa Polskiego) – autorka ukazuje wieloaspektową wartość tego typu źródeł historycznych, tj. autobiograficznych. Z jednej strony są one – tak jak w przypadku "lokalnego myśliciela-moralisty" Cieszkiewicza, zwykłego, biednego człowieka bez szansy na osobisty rozwój i karierę – zapisami osobistych biografii i mentalności ich autorów, a z drugiej strony wzbogacają naszą wiedzę o przeszłości.
doi:10.33077/uw.25448730.zbkh.2008.241 fatcat:w5yfsaijnnh5rofdt4ho36rkpa