W obronie zasady domknięcia: polemika z argumentacją Freda Dretskego

Wojciech Rostworowski
2012 Przeglad Filozoficzny - Nowa Seria  
W o j c i e c h R o s t w o r o w s k i W obronie zasady domknięcia: polemika z argumentacją Freda Dretskego Słowa kluczowe: F. Dretske, zasada domknięcia, sceptycyzm, świadectwo, wiedza, wynikanie Wyobraźmy sobie, że stoi przed nami pudełko, w którym znajdują się ciasteczka. Załóżmy, iż wiemy, że w pudełku są ciasteczka, a także zdajemy sobie sprawę z tego, że jeśli w pudełku są ciasteczka, to w pudełku znajduje się co najmniej jeden przedmiot. Wszystko wskazuje na to, iż w opisanych
more » ... opisanych okolicznościach wiemy, że w pudełku znajduje się co najmniej jeden przedmiot. Powyższe rozumowanie jest przykładem zastosowania reguły domknięcia wiedzy na wynikanie. Reguła ta ma kilka różnych sformułowań, pomijając jednak różnice, jej treść można by najogólniej wyrazić następująco: (K) Jeśli S wie, że P, oraz wie, że P → Q, to S wie, że Q Powyższa formuła wymaga doprecyzowania i kilku komentarzy. Na razie jednak skoncentrujmy się na samej intuicyjnej treści (K). Mówi ona, że każda uświadomiona implikacja tego, co już wiemy, zyskuje sama status naszej wiedzy. Albo, innymi słowy, poprawna dedukcja nie może nas wyprowadzić poza obręb przekonań stanowiących wiedzę. Powyższą zasadę można również określić jako epistemiczą wersję Modus Ponens (por. Ziemińska 2009). Zasada domknięcia jest intuicyjna i zdecydowana większość fi lozofów uważa ją za uniwersalnie obowiązującą (przykładowo Klein 1981 , Dancy 1985 , Hawthorne 2005 . Argumentowano, że jej odrzucenie pociąga za sobą wiele nieakceptowalnych konsekwencji. Pomimo tego, pojawiły się w literaturze fi lozofi cznej próby jej podważenia. Spotkała się ona z krytyką, przede wszystkim Freda Dretskego oraz Roberta Nozicka. Obaj fi lozofowie zaprezentowali takie koncepcje wiedzy, na gruncie których poprawna dedukcja z przesłanek stano-Authenticated | 89.67.241.236 Download Date | 12/2/12 9:17 PM Wojciech Rostworowski 168 wiących wiedzę nie zawsze prowadzi do wiedzy. Ponadto zwrócili oni uwagę, że zasada (K) ma również swoje niepożądane konsekwencje, z których jedną jest uprawomocnienie rozumowania sceptyka. Atak Nozicka i Dretskego na regułę (K) spotkał się oczywiście ze sprzeciwem wielu fi lozofów. Po pierwsze, starano się pokazać, że na gruncie intuicyjnych analiz pojęcia wiedzy zasada domknięcia powinna jednak obowiązywać (np. Luper 1984 , Sosa 1999 . Po drugie, argumentowano, że istnieją inne sposoby przezwyciężenia wątpliwości sceptyka, niewymagające poświęcenia (K) -takim sposobem jest np. podejście kontekstualistyczne w wydaniu DeRose'a (1995). Niniejszy artykuł ma stanowić głos w dyskusji nad zasadą domknięcia. Jego celem jest zdecydowana obrona (K) przez wybranymi zarzutami Freda Dretskego. Porządek wywodu jest następujący: w sekcji I omawiam dokładniej regułę domknięcia, w sekcji II prezentuję dwa argumenty Dretskego przeciw tej regule, tj. argument z nieprzechodniości świadectwa oraz argument ze sceptycyzmu; sekcja III poświęcona jest polemice z tymi argumentami, w sekcji IV dokonuję podsumowania wcześniejszych rozważań. I Jak skonstatowałem na wstępie, reguła oznaczona jako (K) wymaga pewnych wyjaśnień. Po pierwsze, określa się ją jako regułę domknięcia wiedzy na wynikanie logiczne. Zastosowana strzałka "→" ma oznaczać zasadniczo relację wynikania logicznego pomiędzy zdaniami P i Q. Używam określenia "zasadniczo", gdyż, jak pokazują przykłady analizowane przez różnych fi lozofów, chodzi tu o relację wynikania rozumianą szerzej (i bardziej swobodnie); interesuje nas nie tylko wynikanie na mocy znaczenia samych stałych logicznych występujących w odnośnych zdaniach, ale również na mocy znaczenia pozostałych wyrażeń. Możemy to wynikanie określić mianem "analitycznego". Przykładem zdań będących w relacji takiego wynikania jest następująca para: "To jest zebra" → "Nieprawda, że jest to osioł przebrany za zebrę". Mówiąc w dalszej części o "wynikaniu", będę mieć właśnie na myśli tego typu relację. Drugie objaśnienie dotyczy operatora "jeśli..., to..." użytego w sformułowaniu (K). Interpretuję go jako standardowy funktor prawdziwościowy, tworzący prawdziwy okres warunkowy zawsze wtedy, kiedy następnik tegoż okresu jest prawdziwy, bądź jego poprzednik jest fałszywy. Innymi słowy, regułę (K) rozumiem w ramach moich rozważań jako implikację materialną 1 . Po trzecie, pewnego komentarza wymaga stwierdzenie, iż S wie, że P → Q. Ponieważ przekonanie będące wiedzą musi być nie tylko prawdziwe, ale 1 Zwracam uwagę na odnośny aspekt, gdyż rozważa się również alternatywne wersje reguły domknięcia, niemające charakteru implikacji materialnych (zob. Luper 2010). Authenticated | 89.67.241.236 Download Date | 12/2/12 9:17 PM W obronie zasady domknięcia: polemika z argumentacją Freda Dretskego 169 również zasadne 2 , powyższe stwierdzenie implikuje, iż nie tylko jest tak, że z P wynika Q, ale również, że S potrafi uzasadnić zachodzenie takiego wynikania. Należy zatem oczekiwać, że S jest zdolny do przeprowadzenia jakiegoś rozumowania od P do Q, którego każdy krok byłby poprawny i uzasadniony. Co więcej, S przyjmuje Q właśnie z tego powodu, że wydedukował je z P, o którym wie, że jest prawdą. Wskazane warunki są czasem explicite wyrażone w zasadzie domknięcia (np. w wersji bronionej przez Johna Hawthorne'a, w której mówi się, że S "w sposób kompetentny wyprowadza Q z P i na tej podstawie nabiera przekonania, że Q" 3 ). Tak czy inaczej, należy podkreślić, iż w (K) (przynajmniej w domyśle) zakłada się, że, po pierwsze, S przyjmuje Q właśnie z tego powodu, iż stanowi ono konsekwencję P, i po drugie, S potrafi poprawnie wywnioskować Q z P, wykazując zasadność swojego przekonania, że P → Q. Przedstawiwszy trzy komentarze odnośnie do (K), przejdę teraz do rekonstrukcji krytyki tej reguły dokonanej przed Dretskego. O samej regule domknięcia można by z pewnością powiedzieć znacznie więcej, jak również rozważyć różne jej wersje, myślę jednak, że powyższe objaśnienia w zupełności wystarczają z punktu widzenia celów obecnego artykułu.
doi:10.2478/v10271-012-0011-8 fatcat:uvesilrsonbtbimqa4w422ost4