Yusuf u Züleyha Hikâyelerinde "Yol" Alegorisi ve Arketipal Sembolizm

Melike GÖKCAN
2018 Turkish Studies  
ÖZET Kaynağını Jung'un "kollektif bilinçdışı" kuramından alan ve eser merkezli bir inceleme yöntemi olan arketipal eleştiri, tüm insanlığın ortak geçmişinden gelen birikimi hedef almaktadır. İnsanlığın ortak kültürü fertlerin bilinçdışında, örtük ve potansiyel bilgi seviyesinde mevcuttur. Söz konusu kültürel arkaplan, dinler tarihi, mitoloji, medeniyetler tarihi gibi zengin bir ilişkiler ağından beslenir. Bu derin kültürel alt yapı, bir edebi eserde semboller ve alegorinin diliyle açığa çıkar.
more » ... liyle açığa çıkar. Bilhassa Yusuf kıssası gibi Kitab-ı Mukaddes ve Kur'an-ı Kerim'de geniş yer bulan bir hikâyenin edebi metne dönüşmesi ile zengin bir derin yapıyı da beraberinde taşıdığı muhakkaktır. Bu tarz metinlerde yüzeyde anlatılan esas hikâyenin derin katmanları arketipal örüntü yoluyla başka hikâye anlatır. Semboller diliyle kurgulanan bu derin hikâye, Campbell'in Jung ve Eliade'dan beslenerek oluşturduğu "Kahramanın Yolculuğu" anlatısıdır. Jung, kişinin bireyleşme sürecinde kendi varoluşunun temel kaynağı olan merkeze doğru bir yolculuğun varlığından bahseder. Bu yolculuk çağrısı bireye self/ özbenlik arketipinin sembolleriyle ulaşır. Campbell da buradan hareketle edebi eserlerin derin okumalarında "arayan insan" tipolojisini çıkarır. Söz konusu yol izleği sadece hedef metin için değil belki eserle bütünleşen "okur"un da öz değerlerini arayışına ışık tutmaktadır. Bu çalışmada Jung, Eliade ve Cambell gibi teorisyenlerin geliştirdiği kuramlar ışığında Yusuf u Züleyha kıssası derin okumayla yorumlanacaktır. Çalışma, hikâyede dışsal yolculuğa paralel giden içsel yolculukların anlam katmanlarını açığa çıkarmayı; arketipal örüntüyü çözümlemeyi amaçlamaktadır. ABSTRACT The archetypal criticism, a work-centered examination method that takes its source from the Jung's "collective unconscious" theory, is aimed at the accumulation of the common history of all humanity. The mutual culture of humanity exists in individuals' unconscious mind,implicit and potential knowledge level. The cultural background fuels by a rich network such as history of religions, mythology, history of civilizations. The deep cultural infrastructure becomes known with symbols in literary works and language of allegory. Turkish Studies Volume 13/15, Spring 2018 intertextual journey of thousands of years, can and should be analyzed in many ways, with different methods and different perspectives.
doi:10.7827/turkishstudies.13546 fatcat:powxgj4xxvfd3igbyqiwu5qqy4