Akit mefhumu etrafında incelemeler

ARSEBÜK Esat
1953 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi  
Yazan : Ord. Profesör Esat ARSEBÜK Hukukta akit nasıl bir inkişaf seyri takip etmiştir? Bu soru etrafında yaptığım tahliller bana açık fikir veremedi. Yapılan bir akit ilzamî kudre tini nereden alır? Bu soruya GAÎUS şu cevabı veriyor : "Borçlar bir kısmı akitten', diğer bir kısmı da suçtan olmak üzere iki büyük kısma ayrılırlar" dedikten sonra akitten doğan borçların dört nevi olduğunu izah eder (1). Kezalik Justinien'in (Pandectes) inde aynı soru şu suretle cevaplandırıl mıştır: "obligatio
more » ... tır: "obligatio tabiatın veya hukukun tevlit ettiği bir taahhüttür ki bu nunla biz bir diğerine karşı bir şey vermek veya yapmak mecburiyetinde kalırız. Bir obligatio hukuk üzerine istinat edilmiş ise ona medenî borç dlriz. Eğer borç nasafet esasına dayanıyorsa onun ismi medenî değil, tabiî borçtur. Medenî borcun yerine getirilmemesi dâva hakkına vücut verdiği halde tabiî borcun ifa edilmemesi borçluyu mahcup bir duruma düşürmek ten başka bir netice vermez(2). Bu konu etrafında yıllardan beri zaman zaman çalışmaktayım. Ankara hukuk fakültesinde Roma hukuku derslerini okutan çok değerli alim Profesör Koşaker Satış akdine vücut veren mua melenin Sümerlerde evlenme akti olduğuna kanaat getirmişti. Bu alandaki tetkiklerini ikmal etmeden evvel irtihal etmesi hukuk ilmi namına teessüf edilecek bir şeydir. Bu, gün bir akdin meydana gelmesi için ne gibi kanunî şartlara ihti yaç vardır? Bir akdin doğumu için lüzumlu olan şartlar, dördü müsbet ve ikisi menfî olmak üzere altıdır : Müsbet şartlar -1) Tarafların ehil olması ; 2) Karşılıklı ve yek diğerine uygun surette iradelerin açıklanması; 3) îllete bağlı akitlerde illetin vücudu; 4) Şekle tabi-akitlerde şekle riayet edilmiş bulunması. Menfî şartlar -1) Akit mevzuunun BK. nun 19 ve 20 inci maddele rine aykırı olmaması; 2) iradede fesadı mucip sebeblerden birinin bulun maması, îşte bu şartları haiz olan bir akit muteberdir, yani taraflara kar şılıklı mükellefiyet tahmil eder. Biliyorsunuz, ki Fransızcadaki "Contrat" tabirini biz akit ve "Con- (1) lustitutes de Gaius, traduit et commeatâ par M. I* İDoanetnget Paris, 1886, p. 347. (2) Pandectes de justinien mlses dans un nouvel ordre par R. J. Pothier, Tame: 22, page 241.
doi:10.1501/hukfak_0000001084 fatcat:kn5r6a72izgchaznlrx3oucrhi