Struktury uzasadniania. Część I. Infinityzm i koherentyzm

2018 Filozofia Nauki  
STRUCTURES OF JUSTIFICATION: PART I. INFINITISM AND COHERENTISM This paper is the first part of a series of articles about the structure of justification. I outline the so-called infinite regress problem and focus on three corresponding positions: skepticism (concerning justification), infinitism, and coherentism. Skepticism found its expression in Agrippa's trilemma. Infinitism has been developed by Peter Klein and Scott Aikin. Coherentism is (primarily) discussed in its holistic version. I
more » ... sent different concepts of coherence and coherent justification, point out the main objections to coherentism and some ways to rebut them. General considerations concerning coherentism are illustrated by solutions included in the theories of Laurence BonJour and Thomas Bartelborth. Keywords: structure of justification, regress problem, regress arguments, infinitism, coherentism JACEK ZIOBROWSKI 70 ma przekonań, które byłyby uzasadnione. Sceptycyzm jako stanowisko głoszące, że żadne przekonanie nie jest uzasadnione, nie musi jednak być wynikiem uznawania drugiego ze wskazanych łańcuchów uzasadniania. Sceptycy wskazują słabości ciągów argumentacji o różnej strukturze, nie tylko tych opartych na przekonaniach przyjmowanych arbitralnie 3 . Koherentyzm występuje zasadniczo w dwóch wersjach: kołowej, odpowiadającej łańcuchowi 3, i holistycznej. Uzasadnienia przybierające formę łańcuchów 1-4 mają charakter linearny. Możliwa jest jednak struktura o bardziej złożonym, nieliniowym charakterze. Nie można w takim przypadku uporządkować wszystkich przekonań według relacji epistemicznej pierwotności i wtórności. Na gruncie holistycznej wersji koherentyzmu dane przekonanie jest uzasadnione, jeżeli stanowi element spójnego systemu przekonań. Niektórzy przyjmują, że struktura holistyczna obejmuje nieskończone łańcuchy racji. Zgodnie z fundacjonizmem (fundacjonalizmem, fundamentyzmem, fundamentalizmem epistemologicznym) w naszym systemie przekonań można wyróżnić przekonania bazowe, dzięki którym pośrednio uzasadniane są inne, przy czym bazowość przekonań bywa różnie rozumiana. Mogą to być przekonania, które są uzasadnione bezpośrednio, lub takie, które z uwagi na swój szczególny status epistemiczny nie wymagają uzasadniania. Według kontekstualistów inferencyjnych to, czy niektóre przekonania można uznać za bazowe (a także to, czy dane przekonanie jest racją dla innego), zależy od kontekstu ich występowania. Relację między fundacjonizmem a kontekstualizmem można rozumieć dwojako. Jeśli definiujemy fundacjonizm tak jak wyżej, to formalnie rzecz biorąc, kontekstualizm stanowi jedną z wersji fundacjonizmu. Przy bardziej szczegółowych definicjach tych stanowisk widać jednak, że zachodzą między nimi istotne różnice. Oprócz tego, że w kontekstualizmie (inaczej niż w fundacjonizmie) akcentuje się zależność kontekstową przekonań bazowych, zwolennicy kontekstualizmu podważają część założeń koncepcji fundacjonistycznych. Stąd z uwagi na znaczną odmienność koncepcji kontekstualistycznych i standardowych wersji fundacjonizmu kontekstualizm uważany jest zwykle za odrębne, piąte stanowisko w kwestii struktury uzasadniania 4 . 3 Nie rozważam tu zbliżonych do sceptycyzmu stanowisk irrealistycznych, zgodnie z którymi wypowiedzi o nastawieniach sądzeniowych (np. o przekonaniach) nie mogą być prawdziwe i właściwie nie ma przekonań, a tym samym (ściśle biorąc) nie ma przekonań uzasadnionych (zob. Ciecierski 2013, Posłajko 2016). 4 Każde z tych stanowisk może mieć charakter globalny (dotyczyć systemu wszystkich przekonań) lub lokalny (dotyczyć systemu przekonań określonego rodzaju). Można opowiadać się np. za fundacjonizmem odnośnie do systemu przekonań empirycznych i za koherentyzmem odnośnie do systemu przekonań moralnych. STRUKTURY UZASADNIANIA 71 Każde ze wskazanych stanowisk ma swoje słabe strony, przeciwko każdemu z nich wysuwa się poważne zarzuty. Dawniej w kwestii wiedzy filozofowie zajmowali na ogół stanowisko zwane dzisiaj klasycznym (mocnym) fundacjonizmem. W XX w., zwłaszcza w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, poważną alternatywą dla fundacjonizmu stał się koherentyzm. Obecnie epistemolodzy często opowiadają się za umiarkowanymi wersjami fundacjonizmu, swych zwolenników mają też stanowiska holistycznego koherentyzmu, infinityzmu i kontekstualizmu. ARGUMENTY Z REGRESU Argumentami z regresu w nieskończoność nazywa się argumentację na rzecz jednego z omówionych stanowisk w kwestii struktury uzasadniania. Najczęściej wyrażenie "argument z regresu" odnoszone bywa do rozumowania wspierającego fundacjonizm. Argumenty tego typu formułuje się jednak również na rzecz sceptycyzmu, infinityzmu, koherentyzmu i kontekstualizmu. Autorem pierwszego znanego argumentu z regresu (na rzecz fundacjonizmu) jest Arystoteles. Przedstawił go w I ks. Analityk wtórych (rozdz. 3, 72b):
doi:10.14394/filnau.2018.0004 fatcat:ulkjj5vbinfadeiqpgwqj2mhfi