Denken in de schaduw van de wetenschap

Rik Torfs
2013 De Uil van Minerva  
Achter medelijden schuilt vaak misprijzen. Om die reden dreigt een weeklacht over de afnemende rol van en waardering voor de menswetenschappen uit te lopen op een bevestiging van die tanende positie. Bovendien bestaat het risico dat allerlei argumenten worden aangehaald om de getroffen wetenschap toch maar in ere te herstellen. Daarbij is de veiligste weg de externe: humane wetenschappen zouden van mensen goede burgers maken, kritisch denkende lieden, steunpilaren voor de democratie, waakzame
more » ... i die zich door extreme gedachten en gemakkelijke oplossingen niet uit het veld laten slaan. Helaas klopt die stelling dikwijls niet. Mensen die nooit met de schone letteren werden geconfronteerd, zijn wel vaker verzetshelden. Van Martin Heidegger kon dan weer moeilijk worden gezegd dat zijn verwantschap met de humanities gering was, wat hem niet belette roemloos voor extreme ideeën te zwichten. Daarom volgt hierna geen pleidooi voor de humanities. Daarentegen probeer ik in een eerste deel te beschrijven hoe de humanities aan hun eigen teloorgang mee schuldig zijn, hoe ze het wetenschapsmodel van de exacte wetenschappen op vrij eenvoudige manier hebben aanvaard. En vervolgens komt in een tweede deel, dat tevens als besluit fungeert, aan bod hoe belangrijk het is dat diezelfde humanities erin slagen om hun puur intellectuele meerwaarde, die weliswaar wetenschappelijke wortels heeft, maar niet met wetenschap gelijk kan worden gesteld, opnieuw te verzilveren. Humanities en wetenschap Sinds de wetenschappelijke output aan onze universiteiten akelig precies wordt gemeten, zijn er in de wetenschap duidelijker dan voorheen winnaars en verliezers. Wetenschap en wielersport liggen dicht bij elkaar. Cijfers domineren, er is doping en er is fraude . De winnaar is niet wie de beste is, maar wie het beste scoort. Dat succes hangt soms samen met intrinsieke mogelijkheden. Maar het kan net zo goed het gevolg zijn van slimheid en sluwheid, van de kunst zich op het juiste moment op de juiste plaats te bevinden. Of anders gezegd: je moet niet altijd heel veel weten om op het beslissende ogenblik toch iets toe te kunnen voegen dat niemand anders voorheen aan kon reiken. Tot zover, zeer eenvoudig weergegeven, het model van de meetbare wetenschappelijke output zoals dat vandaag triomfeert.
doi:10.21825/uvm.v26i3.1794 fatcat:5zlktz3zfbgepmab2ugttzqdmm