MAHREMİYETİN DÖNÜŞÜMÜ VE İLETİŞİM ARAÇLARI

Saniye VATANDAŞ
2020 HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi  
Öz Mahremiyet, bireyin diğer bireyler ve toplum kesimleri açısından özel olma durumuyla ilgilidir. Topluma ve zamana göre değişikliklere uğramakla birlikte bireyin vücudu, evi, kişisel bazı bilgi, hatıra, duygu, düşünce ve inançları en yaygın/temel mahrem konular olarak anlam kazanmaktadır. Fakat mahremiyet anlayışı ve uygulamaları değişkendir; toplumlara ve zamana göre değişim gösterir. Günümüz dünyasında özellikle bilim ve teknolojide gerçekleşen ilerlemeler ise mahremiyet algısını önemli
more » ... algısını önemli düzeyde etkileyip, değiştirmiştir. Kitle iletişim araçları ise değişimin temel faktörü olup, değiştirici etkisi açısından televizyon ve internetin yeri çok ayrıcalıklıdır. İletişim teknik ve tarzında ulaşılan son aşamayı temsil eden sosyal medya aracılığıyla mahremiyet tutum ve davranışları radikal düzeyde değişme uğramıştır. Sosyal medya mecraları üzerinden mahremiyetin gerektirdiği "gizlilik" hızla yok olurken, "alenilik" genel eğilim haline gelmektedir. Bu inceleme, mahremiyetin anlam alanı ve değişim süreci ile ilgilidir. İnternet teknolojisine bağlı olarak sosyal medya mecralarının mahremiyet anlayış ve uygulamalarından ne tür değişikliklere yol açtığı incelenmiştir. Anahtar Sözcükler: mahremiyet, kitle iletişim araçları, sosyal medya TRANSFORMATION OF PRIVATE LIFE AND COMMUNICATION TOOLS Abstract Privacy is about the individual's state of being private for other individuals and in terms of community. Although it changes according to society and time, the individual's body, home, some personal information, memories, emotions, thoughts and beliefs gain meaning as the most common/basic private subjects. The advances in science and technology in today's world have significantly affected and changed the perception of privacy. Mass media is the main factor of change. Especially television and the internet are very privileged in terms of changing effects. While "confidentiality" required by privacy on social media channels rapidly disappears, "to be seen by everyone" is becoming a general trend. This study is about the meaning of 1 Dr. Öğretim Görevlisi, Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Teknik Bilimler MYO, saniyevatandas@isparta.edu.tr, ORCID: 0000-0002-3646-9332 Vatandaş, S. (2020). Mahremiyetin dönüşümü ve iletişim araçları. Humanitas, 8(16), 437-458 . 438 privacy and the process of change. Depending on internet technology, it has been investigated what kind of changes social media channels cause in privacy and practices. Giriş Müslüman toplumlarda "mahremiyet", Batı toplumlarında ise; örneğin İngilizcede "private", Fransızcada "privé" olarak isimlendirilen ve günümüz sosyal bilimlerinde "özel alan/özel hayat" anlamına gelen sözcük, bireyi merkeze alan tutumların ve davranışların türünü konu edinmektedir. Burada tercih edilecek olan ismiyle mahremiyet, tüm diğer bireylerle ve toplum kesimleriyle ilişkilerinde bireyin başkalarının gözünde ve fiziksel yakınlığında anlam kazanan özel konumunu ifade etmektedir. Mahremiyetin anlam temelinde "gizli" olma durumu vardır. Dolayısıyla mahremiyet başkalarıyla ilişkilerde şekillenen "gizli" ve "açık" olma durumunun sınırlarını belirlemektedir. Birey, kültürel olarak hazır bulup benimsediği iç içe girmiş farklı düzeydeki gizlilik halkaları üzerinden kendisine yönelik hangi tutum ve davranışları uygun bulup bulmadığını, hangilerinin kimler tarafından gerçekleşmesi durumunda uygun bulacağını veya uygun bulmayacağını belirleyen mahremiyet anlayışı, bireyler arası ilişkilerin temel ölçütlerinden birisini teşkil etmektedir. Müslüman toplumlarda daha çok "görmek/görünmek" ile ilgili olan ve büyük oranda dini/ahlaki referansa sahip olan mahremiyet, Batı toplumlarında ise daha çok "dokunmak/dokunulmak" ile ilgili olup, büyük oranda siyasi/toplumsal referanslara sahiptir. Bundan da anlaşıldığı üzere bireyin başkalarına "gizli/uzak" olması gereken özellikleri kültürlere/toplumlara göre farklılaşmaktadır. Yatay boyuttaki bu farklılaşmanın yanı sıra bir de dikey boyutta bir farklılaşmadan bahsedilebilir. Söz konusu dikey farklılaşma zaman ile ilgilidir; yani, bir kültürdeki/toplumdaki mahremiyet algısının zaman içerisinde geçirdiği değişim sürecini ifade etmektedir. Mahremiyet anlayış ve uygulamaları toplumlar arasında farklılaşabildiği gibi, zaman içinde de değişip, farklılaşabilmektedir. Siyasal, ekonomik, kültürel koşullarda gerçekleşen değişimler, bilim ve teknolojide yaşanan gelişmeler mahremiyet anlayışını doğrudan etkileyebilmektedir. Son yüz yıl dikkate alındığında kitle iletişim araçlarında gerçekleşen gelişmeler ve bunlar içerisinde de özellikle televizyon ve internet teknolojilerinin yaygın kullanımı mahremiyet anlayışını ciddi düzeyde etkileyip, değiştirmiştir. Günümüzde mahremiyetin korunması temel bir ilke olarak kabul edilmekte, fakat bunun yanı sıra "kamu yararını" sağlamak ve "güvenliği korumak" amacıyla mahremiyet alanı sürekli ihlâl Vatandaş, S. (2020). Mahremiyetin dönüşümü ve iletişim araçları. Humanitas, 8(16), 437-458 .
doi:10.20304/humanitas.746477 fatcat:5jbpi4padrgzjajuufjihyz6mi