Loon en arbeidsmarkt in Nederland, 1800-1850. Een overzicht en uitblik

R.W.J.M. Bos
1981 BMGN: Low Countries Historical Review  
Een beschouwing naar aanleiding van het verschijnen van R. T. Griffiths, Industrial Retardation in the Netherlands 1830-1850 (Den Haag: Nijhoff, 1980 247 2199 7 ). In 1976 publiceerde Bairoch een vergelijkend overzicht van (schattingen van) het nationaal produkt in alle Europese landen 1 . Hieruit blijkt dat deze grootheid gemiddeld per hoofd (tegen 1960 U.S. dollars en prijzen) in Nederland omstreeks 1830 bepaald gunstig afstak in vergelijking met andere landen. Met het Verenigd Koninkrijk ($
more » ... nigd Koninkrijk ($ 346) deelde Nederland ($ 347) de eerste plaats, op ruime afstand gevolgd door België ($ 295). In 1850 was in deze situatie wel enige, maar niet veel verandering gekomen.Toen ging het Verenigd Koninkrijk ($ 458) alleen aan kop, gevolgd door Nederland ($ 427) en België ($ 411). Uitgaande van de juistheid en onderlinge vergelijkbaarheid van deze schattingen zou zich in Nederland tussen 1830 en 1850 een economische groei van omstreeks 23% hebben voorgedaan. Toch wordt de economische situatie van Nederland in de eerste helft van de negentiende eeuw door historici in het algemeen als ongunstig beoordeeld. Hetgeen Jan de Vries over de Republiek opmerkte, namelijk dat deze 'remained rich long after it had ceased being prosperous' 2 , wordt ook op de eerste helft van de negentiende eeuw van toepassing geacht. Het nationaal produkt vormt inderdaad een indicatie voor de (relatieve) welstand van een land, maar het zegt niets over de verdeling hiervan over bevolkingsgroepen. Voor Nederland is echter over de verdeling van het nationaal inkomen nauwelijks iets bekend 3 . Mede door het vrijwel ontbreken van adequaat statistisch materiaal is het ook een moeilijk thema. Men mag aannemen dat dit een belangrijke reden was waarom onderzoekers de aandacht hebben gericht op het loonniveau als een belangrijke factor achter de levensstandaard van de arbeiders en als één van de elementen van de inkomensverdeling. Het loon is echter meer dan een vorm van inkomen. Lonen maken ook deel uit van de produktiekosten en zijn een resultante van processen die zich op de arbeidsmarkt afspelen.
doi:10.18352/bmgn-lchr.2270 fatcat:wsxz2ujvyjcqpilvyvci46d6ni