FIKIH USÛLÜ YAZIMINDA MEMZÛC METOT ÜZERİNE BİR İNCELEME: İBNÜ'S-SÂÂTÎ'NİN NİHÂYETÜ'L-VÜSÛL'Ü ÖRNEĞİ

Seyit Mehmet UĞUR
2019 Bilimname: Düşünce Platformu  
Öz Fıkıh usûlü yazımında fukahâ, mütekellimîn ve memzûc olmak üzere üç metodun var olduğu kabul edilir. Memzûc metotla yazılan kitap Muzafferuddin İbnü's-Sââti'nin Nihâyetü'l-vüsûl ilâ ilmi'l-usûl'üdür. İbnü's-Sââti bu eserini Usûlü'l-Pezdevî ile Âmidî'nin el-İhkâm'ını esas alarak yazmıştır. Memzûc yöntemin neden ortaya çıktığı, amacı, bu mezc işlemin nasıl ve hangi noktalarda gerçekleştiği gibi sorular cevaplanmayı beklemektedir. Bu makalede, memzûc metot, Nihâyetü'lvüsûl'ü merkeze alınarak
more » ... merkeze alınarak incelenecektir. Memzûc yöntemin ortaya çıkışındaki en önemli etkenlerden birisi, bazı Hanefî usulcülerin "küllî usûl ilkeleri veya aklî ilkeler" konusunda fukahâ yönteminde hissettikleri görece eksikliktir. Bu metodun ortaya çıkışında, diğer İslâmî ilimlerdeki mezc işlemini fıkıh usûlü yazımına uygulama arzusu da etkili olmuştur. Öte yandan bu yöntemin ortaya çıkışında, usûl ilkelerini kelâmî kabuller üzerine inşâ etme; sünnî mezhepler arasında ortak paydalar arama ve uzlaşı çabasının etkili olduğunu en azından Nihâyetü'l-vüsûl için kabul etmek mümkün gözükmemektedir. Nihâyetü'l-vüsûl'ün konu dizimi, içerik ve yönteminde el-İhkâm'ın çok fazla belirleyici oluşu, eserin mütekellimîn metoduna daha yakın olmasına neden olmuştur denebilir. İbnü's-Sââtî'nin eseri, fukahâ ve mütekellimin yöntemlerinin karakteristik bütün özellikleri kitabın tamamında geçerli olacak şekilde birleştirmekten uzaktır. Nihâyetü'l-vüsûl'de özellikle karşıt deliller tartışılırken ve tanımlar yapılırken mantık dil ve terimleri kullanılmıştır. Nihâyetü'lvüsûl'deki tanımlarda Âmidî ve İbnü'l-Hâcib'in bariz bir belirleyici söz konusudur. Bu nedenle tanımlar konusunda mezcden ziyade mütekellimîn usûlünün tercih edildiği söylenebilir. İbnü's-Sââtî fukahâ ve mütekellimîn usûlcülerinin ihtilaf ettikleri meseleleri aktarmaktan kaçınmaz. Onun ihtilaflı konuları görmezden gelerek veya en aza a Dr. Öğr. Üyesi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, seyitmehmetugur@gmail.com Seyit Mehmet UĞUR |690| bilimname XXXVIII, 2019/2 CC BY-NC-ND 4.0 indirerek bir mezc hedeflemediği açıktır. Ayrıca ilke bazında, iki yöntem arasında arabuluculuk, sentez yahut üçüncü bir yol bulma arayışı içerisinde de değildir. It is accepted that there are three methods in writing of usūl al-fiqh: Fuqahā, mutakallimīn and mamzūc method/tarīqa al-cemʻ. The first book of usūl al-fiqh written by mamzūc method (the tarīqah al-cemʻ) is Muzaffer al-dīn Ibn al-Saʻatī's book called Nihāyat al-wuṣūl ilā ʻilm al-uṣūl. Ibn al-Saʻatī has written his Work on the basis of Usūl al-Pezdevī and Āmidī's al-İhkām. The questions such as "why mamzūc method emerges in a theoretical discipline such as usūl al-fiqh", "What the purpose of this method is", "at what points and how the mazc/combination occurs" are awaiting to be replied. In this article, the mamjūc method/the tarīqah al-cemʻ, will be examined by taking the Nihāyat al-wuṣūl ilā ʻilm al-uṣūl into the center. [The Extended Abstract is at the end of the article.]
doi:10.28949/bilimname.611002 fatcat:nwzjd3klqrbvvc3c24ob4biob4