Metodoloji, Kavram ve Konu Kıskacında (Türk) Eğitim Tarihçiliği

mustafa gündüz
2018 Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi  
Öz Türk eğitim tarihçiliği II. Meşrutiyet sonlarında ilk ürünlerini vermiş bir disiplindir. Satı Bey, Mahmud Cevat ve Muallim Cevdet ile başlayan süreç Osman Ergin, Aziz Berker, Hasan Ali Koçer ile devam etmiş Yahya Akyüz, Mustafa Ergün, Akşin Somel gibi yeni eğitim tarihçileri ile devam etmektedir. Bugün Türk eğitim tarihçiliği eğitimci kişi, şehir, öğretim yöntemi ve eserler üzerine yoğunlaşmaktadır. Bunların başında, araştırmacı yetişme süreci ve bürokrasisi gelir. Lisansüstü eğitim
more » ... stü eğitim programların yapısı, disiplinlerarası etkileşim ve performans eksiklikleri önceliklidir. İkinci mesele, eğitim tarihi araştırmalarında kullanılan metot ve kaynaklardır. Arşiv materyalleri merkezli yürüyen çalışmalar eğitim ve diğer bilimlerle sağlıklı irtibat kuramamaktadır. Kaynaklar büyük oranda merkeze (İstanbul ve Ankara) odaklanmakta ve resmî tarih ideolojisi ekseninde yazılmış birçok temel/kült eser çoğu kere sorgulanmadan kullanılmaktadır. Üçüncü mesele, arşiv kaynakları ve basılı kitap dışındaki materyallerin az kullanılmasıdır. Gazete, dergi, poster, antika, arkeolojik buluntu, mektup, anı, ödül-ceza belgeleri, müze ve ders araç-gereçleri gibi kaynakların kullanımı yaygın değildir. Röportaj, nitel araştırma, sözlü tarih gibi yöntemler de az tercih edilmektedir. Eğitim tarihçiliğinin mevcut konular üzerinde birçok risk ve fırsatından bahsedilebilir. Birçok konu üzerinde henüz ciddi çalışmalar yoktur: Medrese eğitimi, icazet, ders programları, ulemanın yayınları, haşiye, şerhler ve medresenin modernleşme karşısındaki evrimi henüz bilinmemektedir. Tekke, zaviye ve sıbyan mektepleri üzerine araştırmalar çok azdır, Enderun halâ bir efsane durumundadır. Osmanlı'da gayrimüslim eğitimi tam anlamıyla bilinmemektedir, misyonerlik araştırmaları tek yönlü olarak sürmektedir ve Batılı kaynaklar neredeyse hiç kullanılmamaktadır. II. Abdülhamid, II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet döneminin pek çok eğitim meselesi henüz eğitim tarihçileri tarafından açık olarak araştırılmış değildir. Bu makalede Türk eğitim tarihinin, metodoloji, kaynak ve konu bakımından sınırlılıkları ve fırsatları örnekler eşliğinde gösterilecektir. Abstract The historiography of Turkish education outcomes in the late Second Constructional period. The process that started with Satı Bey, Mahmud Cevat and Muallim Cevdet has continued with Osman Ergin, Aziz Berker, Hasan Ali Koçer and continuing new historian of Turkish education. The historiography of Turkish education today has focused on the person, city and educational works. At first, there is the process of growing up researchers and bureaucracy. The structure of graduate educational program, interdisciplinary interaction and performance deficiencies takes presidencies. The second problem is methods and programs that are used in history of educational researches. Researches based on archival materials, unable to usual contact with the other educational and science branches. Large proportion of the resources focuses on the center (Ankara and Istanbul) and many classical text that were written on the axis of the official ideology, are generally used without criticized. Third thing, less using of the out of published books and archival materials. The use of some resources such as newspaper, journal, antique, archeological finds, letters, memories, discipline and reward documents, museum and course materials are not widespread. Again interview, qualitative researches and oral history is also less preferred. The historiography of education has many risks and opportunities on the current topics. We have not serious researches on many important topics. Education of madrassa, license of the madrassa, curriculum of the madrassa Islamic scholar's works and diversities and the evolution of the madrassa in the process of the modernization is not known yet. There is a little researches on the lodges and Ottoman primary schools. Palace school is still as a legend. We don't comprehensively know non-Muslim education system in the Ottoman times. Missionary researches are continued as biased and Western resources almost never used. Educational historians do not clearly know many problems and mysteries of education in the Abdulhamid II, Second Constructional period and the early Republican period. In this paper, the opportunities and limitations of the history of Turkish education, in term of methodology, resources and topics will be explained along with the examples.
doi:10.21021/osmed.410667 fatcat:mc5e637yo5gyvhpbbaj6a3ypwy