SUMERCE VE AKADCA BORÇ MUKAVELE VE SENETLERİNİ KARAKTERLENDİREN FİİL, FORMüLLERİ

Emin BİLGİÇ
1956 Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi  
Çivi yazılı kaynakların iktisadi mevzu ve meselelerine tahsis ettiğimiz diğer yazılarımızda temas ettiğimiz üzere," Mezopotamya'da bütün hukuki meselelerde ve bu arada borç hukukunda da sıkı bir formalizm hüküm sürer; vesikalar da tertip sırasında ve şekilde, bazı basit değişiklikler dışında, tam bir yeknesaklık ve benzerlik gösterirler. 2 Bu hal bilhassa bir borcu veya ödüncü kabul ve teslimi veya bir kimsenin diğerinde ala-caklılığıİıı ifade eden fiil formüllerinde bariz bir mahiyettedir.
more » ... r mahiyettedir. Diğer mukavele şekillerine de tesirle kendi biçimlerini vermiş olan Sumerce borç mukavele ve senetlerinde ve lehçe hususiyetleri dolayısiyle görülen prepozisyon değişiklikleri esasa taallük etmediğine göre, bütün çağlar Akadça borç vesikalarında, ötedenberi üzerinde durulduğu üzere, başlıca iki fiil formülü görülür: su-ba-(an)-ti (ilqi) ve ugu .. tuk (eli ... ifu). Başka bir ifade ile, borç vesikaları ya, umumiyetle kullanıla gelmekte olan Almanca tabiri ile Realvertrag (dilimizdeki eski ta biri ile: kabz ile tamam olan mukavele), veya Verpflichtungsschein (taahhüt senedi) şeklinde meydana çıkmaktadırlar 3. III. Ur çağı borç vesikalarında ekseriyetle su-ba-ti formülü kullanılmıştır 4. 1 Belleten 44, s. 576; DTCFD V4 s. 42 i v.d. ve n. i i. 2 SAN NICOLO, Beitrage, s. 154 vdd., 177 vd. a KOSCHAKER, KU VI, s. 33, 38; SAN NICOLO, Schlussklauseln, s. 79; Beitrage, s. 165 v.d. 4 Mesela: HUBER, Hilprechtfestschrift, s. 189 v.d. "x gin 2 kua-babbar (x gur se) ijARsea.... ki X-ta r [u-ba-ıise x şiqil gümüşü (x gur hububatı) borç olarak X'den r aldı" şeklinde su-ba-ti ile birlikte ijAR-sea tabiri bulunan yerler umumiyetle asıl borç vesikalarını teşkil ederler. POHL, TuM F I/II Nr. 2,4,8, i i, 16-7, 18a, 22-3, 25, 34-37, 46, 48, 62, 64, 71 ,73, 84, 90-91, 93-4, 98, 100-101,~°3-4, 106-1 ıo) ijAR-se3'siz ve su-ba-ti'nin yalnız başına bulunduğu ve şahit yazılı olmıyan vesikalarla, gir3 "getiren kimse, sai", mu-tuma "gelir", zi-ga "masraf" tabirleriyle bir arada bulunan Iu-ba-i an-)ti formülünü havi vesikalar, aşağıda yerleri gösterilmekte olduğu üzere, esas borç münasebetlerine değil, ödünç mukavelesi şekli verilmiş teslim, kabul ve nakil işlerine ait makbuzları ve. idari kay:tları meydana getirirler. Bunlar arasında mahdut sayıda olan ijAR-se3'siz ve mas2'slz, fakat iadesine işaret eden ayrı bir kayıt bulunan su-ba-ti'limetinler depo edilmesi maksadiyle teslim vesikalarını teşkil ederler (POHL, TuM I/II Nr. 3, 7, 33, 44, 60, 68c9, 72, 76, 82, 97, 114), ijAR-seJ bulunmadığı halde mas2"faiz" kaydı bulunan vesikalar da, tabii olarak, yine tanzim sebebi meçhul kalsa d·ahi asıl borç vesikaları arasında sayılmak lazımdır (POHL, TuM I/II Nr. 6, 9, 14, 21a, 26a, 27, 29, 30, 32a, 33,(39)(40)(41) 44, 92). Bahsettiğimiz girJ birçok Larsa metinlerinde nam{;ıartu=su-ti-a ile birlikte geçmekte, "teslim alınmış şey" manasma gelen namhartu vesikalariyle (Ch. JEAN, Larsa, s. 38;
doi:10.1501/dtcfder_0000001220 fatcat:sd5vqvgmivbszim4l4tvjlt4xa