VERSCHUIVING VAN MAATSCHAPPELIJKE MACHT

P. Kuin
1956 Maandblad Voor Accountancy en Bedrijfseconomie  
James Burnham, geboren 1905, schreef dit boek op zijn 35e jaar, nadat hij in Princeton en Oxford had gestudeerd, begonnen was aan New York University college te geven en een tijdschrift had opgericht, dat zich ten doel stelde Europese schrijvers in Amerika bekend te maken. Een vereuropeeste Amerikaan dus; hij zegt in een later boek b.v. "Iedereen die een paar uur naar de Amerikaanse radio luistert beseft wat een vreselijke prijs het voor de rest van de wereld zou zijn, als zij ■ -om gered te
more » ... den ■ -■ zich zou moeten veramerikaansen". Ondanks zijn Oxfordse jaren is Burnham alles behalve Angelsaksisch in zijn denken, tenminste in dit jeugdwerk "TheManagerialRevolution". Het lijkt eerder of hij in het Duitsland van de twintiger jaren zijn vorming had gekregen: het boek is historisch-materialistisch van methode, geforceerd verstandelijk van toon (in de trant van: wat U en ik hiervan vinden doet niets ter zake, het komt er op aan wat er gebeurt) en van een monumentale zelfverzekerdheid. De verklaring hiervoor is, dat de schrijver in zijn jonge jaren gepakt werd door het Marxisme en enkele jaren redacteur is geweest van "De Nieuwe Internationale", het orgaan der Trotskisten. Een dissidente com munist dus, gedrenkt in de dogmatiek van het marxisme, maar intelligent genoeg om te zien, dat een van de voornaamste stellingen daarvan in de praktijk niet uitkwam. Deze stelling was, dat op de afbraak van het kapita lisme automatisch het socialisme volgt ■ -m.a.w. dat het socialisme het enige alternatief is voor het kapitalisme. W at hij in Rusland zag was de heerschappij van de bureaucratie in plaats van de heerschappij van de mas sa. Bureaucratie, dat waren de organisatoren van het politieke en economi sche leven. Soortgelijke verschijnselen zag hij in het nationaalsocialistische Duitsland, het fascistische Italië, en het Amerika van de New Deal. Overal verloren de kapitalistische machthebbers • -aandeelhouders en eigenaren van bedrijven, alsmede hun gesalarieerde vertegenwoordigers -terrein en vond een verschuiving van macht plaats naar de leiders van overheidsdien sten en bedrijven, naar de rijks-en planbureaux. Hetzelfde kon men be speuren in de grote particuliere corporaties -• een verschuiving van feitelijke zeggenschap van de financiële sfeer naar de sfeer van de productie. De New Deal deed zijn invloed voelen niet alleen in de staat maar ook in het bedrijfsleven. Toch is het vermoedelijk vooral het voorbeeld van Rusland geweest dat deze marxistische intellectueel het eerst op de gedachte heeft gebracht, dat niet de arbeidersklasse de opvolgster is van de kapitalistische bourgeoisie, maar de klasse der "managers". Hij vindt dit niet bijzonder mooi of aangenaam, eerder het tegendeel, maar hij ziet het als onontkoombaar. Ook heeft hij geen illusies over de vorm of het gehalte van een managers maatschappij. De nieuwe klasse zal volgens hem haar heerschappij vestigen door eerst de kapitalisten te ver slaan, dan de massa te knechten en ten slotte ■ -in voortdurende strijd met de klassegenoten in andere landen -de staatsmacht gebruiken om zich zelf de privileges toe te kennen van zeggenschap over de productie en voor rang bij de verdeling van het maatschappelijke inkomen. Zij zullen m.a.w. niet alleen de nieuwe meesters maar ook de nieuwe rijken zijn. Dit lijkt een aantrekkelijk vooruitzicht voor aanstaande managers. Mis schien heeft de S.E.F. daarom dit onderwerp wel uitgekozen? Maar laten m a b blz. 3
doi:10.5117/mab.30.10387 fatcat:gjdroheesvfr3hc4w3k6fixa2u