CEM TÖRENLERİNDE KAMBERLİK/ZÂKİRLİK GELENEĞİ: BALIKESİR ÇEPNİLERİ ÖRNEĞİ

Halil İbrahim Şahin
2018 Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi  
ÖZ: Balıkesir Çepnilerinin cem törenlerinde kamberlerin veya zâkirlerin rollerini belirlemeyi hedefleyen bu makalenin verileri alan araştırmalarında kamberlik hizmetini yürüten kaynak kişilerle yapılan görüşmeler sonucunda elde edilmiştir. Balıkesir ve civarında yaşayan Çepnilerin cemlerindeki safhalar ve bu safhalarda kamberlerin üstlendiği roller üzerine yoğunlaşan çalışmada kamberlerin söyledikleri şiirler, cem düzeni içinde irdelenmiştir. Yapılan tespit ve değerlendirmelerin neticesinde
more » ... rin neticesinde Çepni cemlerinin icra edilmesinde "dede" adı verilen ve cem törenlerinin idaresini sağlayan kişiden sonra kamberlerin, törenin yapılabilmesi için oldukça kilit bir öneme sahip olduğu görülmüştür. Cem törenlerinin hazırlıklarının yapıldığı aşamalardan başlayarak cem törenindeki ibadetlerin ve hizmetlerin yerine getirilmesinde kamberlerin icra ettikleri nefeslerin katkısı vardır. Hatta kamberlerin icra ettikleri şiirlerin ve müziklerin olmaması durumunda, cemdeki uygulamanın yapılması mümkün değildir. Türk halk şiiri geleneğiyle yakın ilişki içinde bulunan kamberler, cem törenlerinde çoğunlukla ulu ozanların şiirlerini söylemekte ve bu şiirlerde çoğunlukla değişiklik yapmamaktadırlar. Çepni cemlerinde kamberlerin çoğunlukla Pir Sultan Abdal, Şah Hatayî ve Kul Himmet gibi halk şairlerinin şiirlerini icra ettikleri ve kendilerine ait şiirleri ise cem törenlerine dâhil etmedikleri tespit edilmiştir. ABSTRACT: The data of this article aiming to determine the roles of cambers or judges in the ceremonial ceremonies of Balıkesir Chepni were obtained as a result of interviews with source persons who carried out cambering services in field research. In this study which focuses on the "cem" stages of the Chepni people living in Balıkesir and the roles of "kamber" in these stages, the poems of the "kamber"s were examined in the "cem" order. As a result of the determinations and evaluations, it was seen that after the person who named "dede" 108 Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt: 21 -Sayı: 40, Aralık 2018 Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi and the administration of the "cem" ceremonies in the execution of the Chepni courts, the "kamber"s had a very important importance in order to perform the ceremony. Starting with the stages of the preparations of the ceremonies of the "cem" ceremonies and services in the implementation of the ceremony of the worship of "kamber"s have contributed to the "nefes". Even in the absence of the poems and music performed by the "kamber", it is not possible to implement the application in the "cem". "Kamber", who are in close relationship with the Turkish folk poetry tradition, often say the poems of the great bards in their ceremonies and do not make any changes in these poems. It has been found that "kamber"s in Chepni districts mostly perform poems of folk poets such as Pir Sultan Abdal, Şah Hatayî and Kul Himmet and do not include their own poems in the "cem" ceremonies. yardımcımız olsun, er hakkı hak, pir hakkı hak, mürşit hakkı hak, musahip hakkı hak, yol içinde teklif buyurduk, dört kapı kırk makam hak, on iki imam, on dört masum-ı pâk, on yedi kemer-best hak, seneden bir defa görülüp sorulmak hak, Muharrem'de yas matem orucu tutmak da hak, erenlerin kurbanı, namazı, lokması, niyazı da hak." Dede: "Döktüğünü doldur, ağlattığını güldür. Erenler, bu canlar, eli bağlı, dili bağlı. Erenler meydanında bu canların elinden, dilinden, belinden razı olmayan dile gelsin, bu canlardan razı mısınız, bismişah eyvallah. Allah Allah nur-ı Hudâ, Muhammet Mustafa'dan şefaat, Ali'den hidayet ola, Allah Muhammet'in şefaatinden, Ali'nin hidayetinden ayırmaya, gerçeğe hu. Allah Allah darları kabul ola muratları hâsıl ola, on iki imam, on dört masum-ı pâklar, on yedi kemer-bestler, pirim Hünkâr Hacı Bektaş-ı Veli, Haticetü'l Kibriya, Fatımatü'z-zehrâ katarından didarından Hak ayırmaya darları, didarları, namazları, niyazları, görgüleri, sorguları İmam Hüseyin dergâhına yazıla, Muhammet Ali işlerini rast getire, Allah Allah Muhammet yâ Ali gerçeğe hu." diyerek taliplere dua eder. Darda dede, dar indirecek candan niyaz alır. Dede, dar duası yapıp cem erenlerine cenaze namazını kıldırır. Canlardan helallik ister. Helalleşme ve cemi bağlama: Cemin son gününde dede, bütün cem erenleriyle helalleşir. Dede, cemde görev alan hizmet sahiplerine dua eder: Kurbancı için dede: "Allah Allah darları kabul ola, muratları hâsıl ola, Muhammet Ali istediğinizi, dileğinizi vere, kurbancının hizmeti kabul ola, hizmetinden şefkat bula, gerçeğe hu." der. Gözcüye "Bismişah, Allah Allah darları kabul ve hâsıl ola, Muhammet Ali isteklerini, dileklerini vere, Şah-ı Merdân'ın, Gözcü Kara Ahmet'in himmetleri, kerametleri üzerimizde hazır ve nâzır ola, hayır hizmetleri kabul ola, Hz. Hüseyin dergâhına kayıt ola, gerçeğe hu." diye dua eder. Lokmacı bacılar için de dua edilir: "Allah Allah darları kabul ola, muratları hâsıl ola, geldikleri yerden, durdukları dârdan, ettikleri hayır hizmetten şefaat bulalım, lokmaları kabul, yüzleri ak ola, Hatice ve Fatıma katarından, didarından ayırmaya, hizmetleri Hz. Hüseyin dergâhına yazıla, gerçeğe hu." Bu arada süpürgeci, Allah Muhammet yâ Ali der ve süpürgeyi üç kez çalar ve ardından dede şu duayı okur: "Allah Allah on iki imamın himmeti, kerameti üzerimizde hâzır ve nâzır ola, süpürgecinin hayır hizmeti kabul ola, hizmetinden şefaat bula, hizmeti Hz. Hüseyin'in dergâhına yazıla, gerçeğe hu." Ibrıkçı, üç damla su döker ve "Allah Muhammet yâ Ali" der. Dede ise "Bismişah, Allah Allah ma'na-yı marifet, nur-ı hakikat, hizmet-i Muhammet'ten şefaat, Ali'den hidâyet ola, hayır hizmeti kabul ola, hizmetinden şefaat bula, Hz. Hüseyin dergâhına yazıla, gerçeğe hu." der. Kamber de dededen sonra cem erenleriyle vedalaşmayı sazıyla yapar. Burada şu nefesi söyler:
doi:10.31795/baunsobed.492912 fatcat:trsymlmngrc4fmdyy77mmky52i